Stereotype gedrag en gedragsverrijking

Wat is stereotype gedrag?
Stereotype gedrag is een handeling van een dier, wild of gedomesticeerd, wat vaak voortkomt uit stress en verveling. De dieren maken dan monotone bewegingen.

Steeds hetzelfde rondje rennen, het zogenaamde "weven" (met de kop heen en weer bewegen) en tralies bijten zijn slechts enkele voorbeelden. Verwar dit gedrag niet met ongeduldig zijn! Bijvoorbeeld een hond die elke avond om precies dezelfde tijd uitgelaten wordt, zal, als de baas een keer te laat is, monotoon gedrag kunnen vertonen bij de voordeur. Hij kan dan heen en weer springen, maar dit beschouw ik persoonlijk niet als stereotype gedrag maar als ongeduldig gedrag. Zodra de hond buiten is is het over.

Het is logischer dat dit gedrag dus veroorzaakt wordt door ongeduld, niet door stress of verveling.

Maar als we nou als voorbeeld een eekhoorn in gevangenschap nemen, die steeds hetzelfde rondje rent in zijn kooi en daarbij de rest van de ruimte niet benut dan wordt dit beschouwd als stereotype gedrag. Het beestje verveelt zich of heeft last van stress. Het is best moeilijk om het verschil te zien.

Ik zie namelijk hier bij dieren ook stereotype gedrag, maar dat kan ook ongeduldig gedrag zijn. Het diertje is met de fles opgevoed en beschouwt mij als haar moeder, als ik naast haar zit en haar geen aandacht geef gaat ze heen en weer lopen op dezelfde plek. Maar zodra ik tegen haar praat houdt ze ermee op. Stereotype gedrag of ongeduldig wachten op aandacht?

Het blijft lastig dit onderscheid te maken. Ik zie zelf de grens liggen in het feit dat het dier in zijn wakkere uurtjes merendeels dezelfde herhaling maakt, dat vind ik stereotype gedrag.

Ook als ze niet ophouden met dit gedrag te vertonen nadat ze aandacht krijgen.

Aandacht kun je op verschillende manieren geven, een praatje, een spelletje of iets lekkers geven. Als het dier met dit soort aandacht geen verandering in zijn gedrag vertoont lijdt het dier toch wel aan ernstig stereotype gedrag. Dit gedrag is ontzettend moeilijk af te leren, maar heel makkelijk te voorkomen met gedragsverrijking!

Gedragsverrijking houdt in:

Het verblijf zo goed mogelijk natuurlijk inrichten

Een boomeekhoorn heeft bijvoorbeeld niks aan een groot verblijf met alleen maar vlakte. Hij is veel gelukkiger met een hoog verblijf ingericht met takken, touwen en schuilplaatsen. Terwijl een hamster daar weer niks om geeft, die heeft meer aan een dikke bodemlaag om tunnels in te graven etc. Houd dus met de inrichting rekening met de behoeftes van de betreffende diersoort. Verdiep je dus in zijn natuurlijke omgeving en boots die na. Verander de inrichting ook regelmatig. Voeg nieuwe elementen toe, nieuwe geuren en nieuwe uitdagingen. Pas op met giftige planten! Als het geen knaagdier is kun je ook gebruik maken van nepplanten, fleurt gelijk de boel op en het dier kan erachter schuilen.

Knaaggelegenheden
Geef knaagdieren hout of knaagstenen waar ze aan kunnen knagen. Knaagdieren hebben snijtanden die door blijven groeien, ze moeten dus knagen om deze af te slijten. Hebben ze niks om te knagen dan zullen ze aan het verblijf beginnen of nog erger, de tanden groeien door waardoor het dier niet meer kan eten en zal sterven. Dit is simpel op te lossen door wat dingen te geven om op te knagen en dat hoeft helemaal niet duur te zijn. Sommige knagers bijten bij gebrek aan knaag materiaal aan de tralies, ook dit gedrag zien we liever niet en valt soms onder stereotype gedrag. Als ze i.p.v. aan de tralies op een stuk hout knagen is dit vaak ook fijner voor de nachtrust van de verzorger, minder lawaai. Wilgenhout vinden de meeste knagers ontzettend lekker. Er zijn ook knaagstenen te koop met extra vitamine en mineralen. Vergis je niet in likstenen, deze zijn niet om te knagen. Ze zijn te hard en vaak niet zo lekker.

Voedsel verstoppen of levende prooidieren geven
Geef het voedsel niet altijd voorgeschoteld in zijn voerbakje, maar verstop het door het verblijf heen. Knaagdieren hebben een geweldig reukvermogen, verstop eens wat zaden onder de bodembedekking of, bij klimmende knaagdieren, tussen takken . Hang eens een heel stuk fruit ergens op waar ze moeite voor moeten doen om erbij te komen. Roofdieren blijven jagers in hart en nieren, je zou ze dus eens levende prooidieren kunnen geven. Wil je dit absoluut niet dan kun je ook vlees aan een touwtje voorttrekken en ze daar op laten jagen. Ook lusten veel dieren wel insecten, deze zijn bij elke reptielenzaak wel te koop, of bestel ze online. Laat ze eens jagen op levende sprinkhanen of zoeken naar meelwormen in een bakje zand.

Speeltjes
In dierenwinkels kun je honderden soorten speeltjes kopen, denk aan de treatball, een bal met een gat erin waar je lekkers in kan doen. Door de bal te rollen krijgen ze het lekkers eruit.

Speeltjes hoeven helemaal niet duur te zijn, met een beetje fantasie kun je ze gratis of goedkoop zelf maken. Neem bijvoorbeeld een hele appel en prik daar gaten in waar je meelwormpjes of zaden in stopt. Meelwormen zullen zelf dieper graven in de appel. De meelwormen eten de appel ook waardoor ze extra voedselrijk worden, maar ik kan me voorstellen dat je dit een vies werkje vindt, dus zaden zijn dan een prima alternatief. Het dier zal dan eerst stukjes appel moeten opeten voor ze bij het echte lekkers komen. En wat dacht je van een wc-rolletje? Plak hem dicht aan beide kanten met bijvoorbeeld zaden, nootjes of krentjes erin. Prik er gaatjes in zodat het dier ruikt dat er wat in zit en laat ze lekker knagen, als beloning iets lekkers. Ook een volle wc-rol vinden veel dieren fantastisch. Ze zullen het helemaal afrollen en er hun slaapplaats mee bekleden. Propjes van krantenpapier vinden de meeste knagers ook fantastisch, dit versnipperen ze helemaal. Dit zijn allemaal simpele methodes om het dier wat meer vreugde te bezorgen.

Kameraadschap
Sommige dieren leven in de natuur in familieverband, deze dieren alleen houden is stressgevend en veroorzaakt verveling en eenzaamheid. Geef het dier een partner van dezelfde soort. Dat het dier zich dan minder zou hechten aan de baas is complete onzin! Het is zelfs aangetoond dat sociale dieren die alleen gehouden worden een slechtere band met de verzorger hebben, omdat ze vaak agressief worden van eenzaamheid of wegkwijnen. Een mens kan nooit een soortgenoot vervangen!!! Zodra ze samen zijn met een soortgenoot zal het gedrag veranderen. De dieren zijn gelukkiger samen en zullen minder snel stereotype gedrag vertonen. Het dier zal niet minder van je gaan houden omdat hij een soortgenoot heeft, ze zullen zelfs beiden dol op de verzorger zijn. Met een soortgenoot doen ze andere dingen dan met hun verzorger, ze zullen elkaar wassen en samen spelen, samen eten zoeken en samen slapen. Dat lijkt me meer waard dan een eenzaam dier dat alleen in een hokje zit te niksen.

Let wel op dat solitaire dieren juist wel alleen gehouden moeten worden! Dieren die in het wild alleen leven zullen een soortgenootje in hun verblijf aanvallen en verwonden. Ga dus eerst goed na of een dier in het wild sociaal levend is of solitair levend! Op de site heb ik dit bij de meeste diersoorten vermeld onder het stukje "gedrag".

Het komt wel eens voor dat ik vragen krijg van mensen die een dier gekocht hebben die al ernstig stereotype gedrag vertonen. Als eerste wil ik hier ook vermelden dat men hier op moet letten voor de koop van het dier. Het is bijna niet af te leren. Koop dus geen dieren die dit gedrag vertonen. Vertel ook gewoon eerlijk waarom je dat dier niet wilt. Hierdoor zullen verkopers gedwongen worden ook aan gedragsverrijking te doen. Toch een dier gekocht met stereotype gedrag? Treur niet, het is af te leren. Soms lukt het met heel veel geduld en nog meer tijd. Men moet het gedrag verstoren zodra het dier het vertoont. Dat betekent wel dat men vaak dagen naast of in het verblijf moet zitten. Zo heb ik zelf 3 weken constant in mijn voliere gezeten bij een eekhoorntje die verkeerd gehuisvest zat. Hij kwam bij mensen vandaan die niet wisten hoe ze voor zo'n dier moesten zorgen. Hij had een jaar in een hamsterkooitje gezeten zonder tak of huisje en haalde dus zijn kick uit zijn rondjes rennen. Hem in een groter verblijf zetten met takken en touwen en speeltjes hielp niet, het gedrag zat er al diep in. Na 3 weken zijn rondjes te verbreken en speeltjes op te hangen en voer te verstoppen (hij kreeg niks meer in zijn bakje) begon hij eindelijk wat minder stereotype gedrag te vertonen. Helemaal eruit kreeg ik het gedrag niet, maar het was wel een verbetering. Het is dus wel grotendeels eruit te krijgen, maar niet eenvoudig.

Nog een misvatting is het lopen in een loopradje.

Sommige mensen zien dit als stereotype gedrag, ik zie het als een manier om dieren te laten rennen als er niet meer ruimte beschikbaar is. Een eekhoorn in het wild rent vaak lange afstanden om zijn nootjes te verbergen voor barre tijden in zijn nest. Hier zie ik dan ook voortdurend eekhoorns een nootje vinden en ermee naar het loopradje gaan om vervolgens een halve kilometer te rennen voordat ze het verstoppen in het huisje ernaast. Daarbij rent het eekhoorntje wel maar staat de wereld om hem heen stil, het radje draait. Een eekhoorn die rondjes rent zie je vaak, als hij stopt, nog met zijn hoofdje heen en weer gaan, het dier is dol. De wereld om hem heen draait. Draai maar eens rond om je as en sta dan maar eens ineens stil, de wereld draait dan even door. Als een dier in een loopmolentje rent wordt hij niet dol. Pas alsjeblieft wel op dat je loopradjes/molentjes koopt waar geen staarten of pootjes in bekneld kunnen raken of maak de spaken dicht door er simpel weg een kartonnetje doorheen te vlechten. En koop uiteraard een molentje waar je dier fatsoenlijk in past! Het rugje mag niet krom staan als het dier erin staat. Vaak kunnen dierenwinkels een grotere maat bestellen, vraag hier dus gewoon naar. Piept je loopradje? Doen dan een druppel plantaardige olie op de as, opgelost!

Ik hoop dat deze pagina wat meer licht op het onderwerp heeft gegeven. En zeg nou zelf, is het niet veel leuker om een dier zo bezig te zien in een natuurlijk ingericht verblijf met zijn spelletjes en verstop acties? Ik weet zeker dat mens en dier deze simpele oplossingen leuker vinden, en dingen maken is voor de verzorger ook vaak een leuke bezigheid. Wie een dier aanschaft heeft de verantwoording op zich genomen om hem goed te verzorgen en nu je dit gelezen hebt kun je niet meer zeggen dat je het niet beter wist. Voorkomen is beter dan genezen! Maak er wat leuks van en ik beloof je dat je er veel goeds voor terug krijgt!

(c) Rianne van Honk

http://www.luna-zoo.com