Nieuwtjes uit de Wetenschap - Een boodschap met een luchtje

Dr. Marcel AG van der Heyden

Geleerden onderzoeken soms op het eerste gezicht de gekste dingen. Zo ook een groep van Amerikaanse, Duitse en Russische wetenschappers. Zij staken namelijk letterlijk hun neus in hamsterurine. Maar uiteindelijk leverde het onderzoek leuke resultaten op.

Vele zoogdieren gebruiken hun urine voor het verspreiden of achterlaten van een boodschap zoals "ik ben hier geweest", "ik zoek een vrouwtje" of "dit is mijn territorium". De groep onderzoekers raakte geïnteresseerd in de boodschap die verborgen kon zitten in de urine van dwerghamsters. Want zoals de meesten wel weten hebben dwerghamsters een grote buikklier die ze gebruiken voor het verspreiden van signalen. Maar recentelijk werd het ook duidelijk dat ze urine gebruiken om signalen door te geven. De vraag was dus wat voor vluchtige stoffen er in hamsterurine zitten. Daarvoor verzamelden ze één milliliter urine van een aantal Russische (Phodopus sungorus), Campbelli (Phodopus campbelli) en Roborowski (Phodopus roborowski) dwerghamsters, simpelweg door de beestjes te laten plassen in een kaal bakje. De urine werd bewerkt en met de meest gevoelige analyse apparatuur uitgeplozen.

Wat bleek, de urine van Russische en Campbelli dwerghamsters bevat niet minder dan 53 vluchtige stoffen, stoffen dus die vrijkomen in de lucht. Het bleek dat de concentraties van een groot aantal van deze stoffen hoger zijn in mannetjes urine dan in die van vrouwtjes. Het totale profiel van de beide hamstersoorten lijkt heel erg op elkaar, maar er zijn ook stoffen gevonden die alleen in de russische dwerghamsters voorkomen en omgekeerd. De diertjes kunnen dus zeer waarschijnlijk ruiken of een bepaald urinespoor van een soortgenoot is, of van een vreemde dwerghamsters. Misschien is dit een manier waarop de russen en campbelli's in het grensgebied van hun beider biotoop hun soortgenoten kunnen herkennen. In de urine van mannetjes komen een paar andere stoffen voor dan in die van vrouwtjes. Dit zijn dan voornamelijk stoffen uit de pyrazine familie. Ook bleek dat deze stoffen in sterkere mate voorkomen in volwassen mannetjes dan in jonge pubers.

Als laatste werd ook de urine van Roborowski dwerghamsters bekeken. Dit profiel was volledig anders dan die van Russische en Campbelli dwerghamsters. Dit is een duidelijke aanwijzing dat hun stofwisseling verschillend is. Verder toont het wederom aan dat Russische en Campbelli dwerghamsters nauwer aan elkaar verwant zijn dan aan Roborowski dwerghamsters.

Uit dit op het eerste gezicht bizarre onderzoek blijkt dus dat dwerghamsters met hun plas heel goed signalen door kunnen geven zoals "ik ben een Russische dwerghamster" of "hier woont een volwassen mannetje". Op de vraag of Russen en Campbelli's meer stinken dan Roborowski's kunnen we natuurlijk niet antwoorden, en ook niet of mannetjes sterker ruiken dan vrouwtjes, maar dat hun urine anders ruikt is nu wel mooi wetenschappelijk bewezen.

© Marcel van der Heyden, oktober 2005

Bron: H.A. Soini en anderen.Comparative investigation of the volatile urinary profiles in different Phodopus hamster species. Journal of Chemical Ecology 31:1125-1143 (2005)