Liplikken bij gerbils en andere knagers

Dr. Marcel AG van der Heyden

Het komt regelmatig voor. Jonge gerbils die te oud zijn om bij hun moeder melk te drinken, maar nog te klein zijn om zelf bij de waterfles te kunnen komen. Of in de natuur, om zelf in hun vocht te kunnen voorzien. Hoe komen deze kleintjes dan aan hun water? Onderzoekers aan de Universiteit van Nijmegen hebben onderzocht hoe jonge gerbils aan hun benodigde vocht komen. Ze hadden waargenomen dat na de zoogperiode de jonge gerbils vaak aan de mond of lippen van hun moeder likken. Dit gaat volgens hen als volgt: “een jong raakt met zijn snuit de mondhoeken van de moeder aan en probeert met zijn voorpoten haar kop vast te pakken. Als de moeder zich niet afwendt of wegloopt, begint het jong haar lippen te likken. Meestal ligt het jong met gesloten ogen op zijn rug, of zijde, terwijl het de kop van de moeder vasthoudt. De moeder zit, of hurkt, roerloos, vaak met gesloten ogen”. Dit lijkt erg op de houding die moeder en jong aannemen tijdens het zogen. Bij het liplikken neemt het jong echter het initiatief, terwijl bij het zogen de moeder de leiding heeft. Bij het liplikken komen de jongen één voor één aan de beurt. Een hele liplik episode duurt enkele minuten tot wel een half uur. Andere onderzoekers hebben eerder al soortgelijk gedrag waargenomen bij spitsmuizen en andere knaagdieren, maar de functie hiervan was nooit goed onderzocht. De Nijmeegse onderzoekers hadden het vermoeden dat de gerbils, die van nature uit de dorre Gobi woestijn komen, het gedrag hebben ontwikkeld om de jonkies van het benodigde vocht te voorzien in de periode na het zogen, waarin de kleintjes nog niet zelfstandig water of levende planten kunnen bereiken.

Ze hebben een aantal proeven gedaan, en het bleek daaruit dat het liplikken inderdaad kan voorzien in het vocht dat de diertjes nodig hebben. Wanneer ze een tijdje geen water hadden gekregen en daarna hun moeder weer zagen, nam de frequentie en duur van het liplikken duidelijk toe. Het zogen stopt ongeveer op dag 30 na de geboorte. Het liplikken begint een paar dagen eerder, namelijk op dag 25 en duurt tot tenminste de 51e dag. Volwassen gerbils hebben ongeveer 4-5 ml water per 100 gram lichaamsgewicht nodig, tenminste wanneer ze op droge pellets leven. Omgerekend hebben jonkies van 25 gram (30-40 dagen oud) ongeveer 0.5-1.7 ml water nodig per etmaal. Uit de proeven bleek dat de jongen gemiddeld ongeveer 1.2 ml water via het liplikken opnemen, wat dus zeer goed klopte met de voorspelling.

Verder weten de onderzoekers te melden dat jonge laboratorium muizen ook liplikken. En zelf heb ik het ook bij jonge Russische dwerghamsters waargenomen. Ook bij de vaders.

De onderzoekers concluderen dat het liplikken van jonge gerbils inderdaad in de waterbehoefte van de jongen kan voorzien, en dat dit waarschijnlijk een aanpassing is aan een habitat waarin weinig water voorhanden is voor de jonge diertjes.

© Marcel van der Heyden, april 2005

Bron:
PJA Timmermans. Waarom likken jonge gerbils de lippen van hun moeder? Biotechniek 43:133-138
(2004)