Marian Heesbeen en Dr. Marcel AG van der Heyden

 

Een gebeurtenis tijdens de Kleindierenexpo 2004 in Utrecht is de aanleiding van dit artikel. De Syrische hamsters werden naar de letter van de Standaard gekeurd. Als gevolg hiervan kregen veel hamsters een onvoldoende vanwege het ontbreken van pigment in de nagels. De vraag die na afloop bleef hangen is of er nog wel Syrische hamsters met pigment in hun nagels bestaan ... of ooit bestaan hebben.

 

In 1930 werd er in de buurt van Aleppo in Syrië een moeder Syr met haar jongen gevangen. Nadat de moeder gedood werd wegens agressie naar haar jongen en er een aantal jongen ontsnapten bleef er nog maar één zusje met drie broertjes over. Uiteindelijk werd hiermee een kolonie opgezet in de universiteit van Jeruzalem en later werden de nakomelingen van dit ene vrouwtje over de hele wereld verspreid. De huidige populatie van 7 tot 8 miljoen Syrische hamsters die als huisdier gehouden worden, stammen hier allemaal van af. De wilde vorm van de Syrische hamster is de goudkleur met uitmonstering (halve manen en kaakstrepen), oftewel agouti (afbeelding 1). Ook grijs en oranje zijn voorbeelden van agouti’s.

Afbeelding 1. Wildkleur (foto Marcel van der Heyden)

Daarnaast bestaan er de zogenaamde selfcoloured hamsters, eenkleurige hamsters zoals bijvoorbeeld zwart, wit of crème donkeroog (afbeelding 2). Door verschillende kleurmutaties onderling te kruisen is het mogelijk meer kleurenvariaties te fokken zoals crème roodoog en donker sepia. Verder kennen we nog tekeninghamsters zoals witbandhamsters en gevlekte Syren. Overigens gaat slechts in één op de miljoen gevallen het kopiëren van de genen verkeerd en treedt er dus een mutatie op.

Afbeelding 2. Creme donkeroog (foto Marian Heesbeen)

Het merendeel van al deze varieteiten zijn nauwkeurig omschreven in de Nederlandse Standaard van de NKB. Volgens De Standaard moet de goudkleurige Syrische hamster donkerhoornkleurige nagels hebben. De crème donkeroog en crème roodoog behoren volgens de beschrijving gepigmenteerde nagels te hebben waarbij pigmentloze nagels als zware fout gezien wordt. Bij andere kleurslagen wordt niet gerept over de aard van de fout wanneer de dieren er niet aan voldoen. En bij weer andere kleuren wordt niet eens over nagelkleur gesproken. Overigens wordt in de buitenlandse Standaards, voor zover we hebben kunnen achterhalen, niet eens gesproken over nagelkleur. Op de Kleindierenexpo Utrecht 2004, werd een deel van de Syren letterlijk volgens De Standaard gekeurd en kregen veel hamsters een onvoldoende vanwege de nagelkleur. Het was opvallend dat het vooral dieren betrof die tijdens andere keuringen meestal “ZG” en “F” predikaten kregen. Geïntrigeerd door deze gebeurtenissen hebben we vervolgens geïnformeerd bij diverse keurmeesters en fokkers of zij Syrische hamsters hebben, hadden, kennen of kenden met donkere nageltjes. Van iedereen kwam hetzelfde antwoord: “nee, volgens mij zijn die er niet (meer)”.

In allerlei diersoorten volgt de kleur van de nagels die van de kleur van de voetzooltjes. Een ruskonijn bijvoorbeeld is wit met zwarte voetjes en donkere nagels. Een Hollanderkonijn heeft donkere achterpootjes met witte voeten en lichte nagels. In de Syrische hamster zijn de voetzooltjes lichtgekleurd. Als we kijken naar de embryonale ontwikkeling is dit ook logisch. De voorlopers van de pigmentcellen verspreiden zich door het lichaam wanneer het embryo zich ontwikkeld in de moeder. Deze cellen komen op hun uiteindelijke plaats aan op het moment dat het pootje nog niet meer is dan een uitstulpinkje. We zien dus dat de cellen die later het pigment vormen in dit deel van de poot uit dezelfde begin populatie komen. Meestal zullen deze cellen dan later ook op dezelfde manier reageren op pigmentatie signalen en gaan ze allemaal pigment maken of juist niet. 

Door de unieke ontstaansgeschiedenis van de huidige gedomesticeerde hamsterpopulatie, bestaat de mogelijkheid dat we met een zogenaamd "founder artefact" te maken hebben. Alle gedomesticeerde hamsters stammen van één vrouwtje af. Als dit vrouwtje nu eens toevallig pigmentloze nageltjes had, terwijl de rest van de wilde populatie gepigmenteerde nageltjes heeft, zou dat een verklaring kunnen zijn voor het ontbreken van nagelkleur in onze huisdierhamsters. De vraag rees dan ook of de Syrische hamster eigenlijk wel van nature gepigmenteerde nageltjes heeft?

Gelukkig wisten we dat Prof. Dr. Gattermann van de Universiteit van Halle in Duitsland onderzoek verricht naar de Syrische hamster in het wild. Hij heeft in 1999 een expeditie naar Aleppo geleid en ze hebben daar nieuwe Syrische hamsters in het wild gevangen en naar Halle overgebracht om een aparte fok kolonie op te zetten. Dus we hebben de stoute schoenen maar aangetrokken en Prof Gattermann een beleefd e-mailtje gestuurd over de nagelkleur van de wildvang Syrische hamster. Hier het antwoord:

 

Dear Dr. van der Heyden,

Thank you for your email. The wild Syrian hamster has unpigmented and pale toe-nails. Attached are pictures of a wild-derived male and female. 

Best regards 

Rolf Gattermann 

Vertaling: 

Beste Dr. van der Heyden.

Bedankt voor uw email. De wilde Syrische hamster heeft ongepigmenteerde en bleke teennagels. De bijgevoegde foto's zijn van een mannetje en vrouwtje die van de wilde populatie afstammen.

Vriendelijke groeten

Rolf Gatterman

 

Voor ons is het dus duidelijk. De Syrische hamster in het wild heeft geen pigment in zijn nagels, en we kregen zelfs foto's om dit te kunnen bewijzen (Afbeelding 3). Dit is de natuurlijk situatie en het is dus niet eens zo raar dat de wildkleur in gevangenschap en (vrijwel?) alle andere kleurvarieteiten geen pigment in hun nageltjes hebben.  

Aan het eind van dit artikel vragen we ons nu dus af of er wel een rechtvaardiging is voor de eis van De Standaard dat Syrische hamsters pigment in hun nageltjes moeten hebben. Na al onze naspeuringen in de tamme populatie bij allerlei fokkers en keurmeesters, en in de wilde populatie met hulp van Prof. Gattermann menen wij dat die rechtvaardiging er niet is. Wij pleiten ervoor dat het tijd is dat de huidige Standaard op dit punt, pigment in de nageltjes, aangepast wordt.

 

Afbeelding 3. Detailopnamen van voetjes. A wildvang mannetje, B wildvang vrouwtje (Foto's Rolf Gatterman. C gedomesticeerde goud-wit gevlekt (Foto Eveline Thijssen)  D gedomesticeerde goud-wildkleur (Foto Marcel van der Heyden), E gedomesticeerd creme donkeroog witband, de voetzooltjes zijn pigmentloos (Foto Carla Koopman).

 

(c) Marian Heesbeen en Dr. Marcel AG van der Heyden