Voeding

Wilt u een muis verantwoord en comfortabel kunnen huisvesten in gevangenschap, dan is het van belang enig inzicht te hebben in de wijze waarop hij in de vrije natuur leeft. Ook al zit de muis bij u thuis in een hok of kooi, het is toch mogelijk zijn natuurlijke leefomstandigheden enigszins te benaderen, zodat hij zich zo prettig mogelijk zal voelen.

In de vrije natuur

Muizen leven in de vrije natuur onder de meest uiteenlopende omstandigheden. Ze zijn gesignaleerd in (sub)tropische gebieden, maar zoals gezegd zijn er ook muizenkolonies aangetroffen in koelhuizen waar temperaturen tot ver onder het vriespunt heersen. De muis is een dier dat zich aan vrijwel alle omstandigheden kan aanpassen. Ondanks die wisselende situaties valt er toch wel een soort van patroon te ontdekken in een muizenleven: huismuizen klimmen en klauteren veel, kruipen graag door kleine gaatjes en in kleine holletjes en leven in familieverband.

Huisvesting in gevangenschap

Kijken we naar het leven van een wilde muis, dan kunnen we daar de volgende conclusies uit trekken: Een muis leeft graag met meer muizen samen. Geef hem dus gezelschap, maar pas er wel voor op dat u geen ongewenst nageslacht krijgt.

Muizen klimmen en klauteren graag. Een kaal verblijf met enkel een bodembedekking is dus niet geschikt. Geef ze woonruimte met volop klim- en speelmogelijkheden.

Rekening houdend met hun drang naar klimmen en spelen, moet een mooi, goed verzorgd en veilig muizenverblijf zeker aan de volgende eisen voldoen:
  • Het verblijf moet zijn bewoners binnenhouden. Dat vereist een goed sluitend deksel en geen kieren, gaatjes of spijltjes die te wijd zijn. Houd er bovendien rekening mee dat een muis vlijmscherpe knaagtandjes heeft die alles aankunnen wat niet van glas, steen of staal gemaakt is.
  • Het verblijf moet veilig zijn voor dier en mens. Geen uitstekende spijkers of andere voorwerpen, scherpe glasranden of naar binnen vallende deksels.
  • Het verblijf moet eenvoudig schoon te maken zijn. Dat houdt in dat er geen hoekjes of gaatjes mogen zijn waar u slecht met schoonmaakmiddelen bij kunt.
  • Het materiaal waar het verblijf van gemaakt is mag geen vocht of geurtjes opnemen. Hout is daarom minder geschikt als bouwmateriaal voor een dierenverblijf, tenzij het behandeld is met een waterafstotend middel. Wanneer hout de urine van een dier opneemt, gaat het stinken en rotten. Materialen als glas en plastic zijn daarentegen uitstekend.
  • De opening van het verblijf moet groot genoeg zijn om overal in het verblijf te kunnen komen. Niet alleen om het te kunnen schoonmaken, maar ook om de dieren eventueel te kunnen vangen. Als het deurtje te klein is, kunnen de bewoners zich in een hoekje verstoppen en kunt u er niet bij.
  • Ook al zijn de dieren nog zo klein, hun verblijf moet goed worden geventileerd. Wanneer de bodembedekking doordrenkt is met urine, blijft de ammoniakgeur onderin de bak hangen. Bij onvoldoende ventilatie kunnen de dieren daar last van krijgen.
  • In het verblijf moeten plekjes zijn waar de dieren zich in alle rust terug kunnen trekken.
Soorten verblijven

U kunt uw muizen huisvesten in verschillende typen verblijven. Aan al die soorten huisvesting kleven voor- en nadelen. We zetten ze hier voor u op een rijtje:

Traliekooi

De meeste kooien die in dierenspeciaalzaken worden verkocht, zijn traliekooitjes. Deze bestaan meestal uit een plastic onderbak met daarop een kap van metalen tralies. Het grootste voordeel van dit type verblijf is de goede ventilatie: er kan van alle kanten frisse lucht bij de dieren komen. Hier staat tegenover dat hetzelfde geldt voor tocht.

Sommige traliekooien hebben een heel kleine opening. Heeft u een grotere opening nodig, dan moet de hele kap van de onderbak af en kunnen de bewoners alle kanten op. De betere uitvoeringen hebben een klein deurtje voor het voederen. Daarnaast kunt u het deksel verwijderen terwijl de wanden blijven staan. Een ander voordeel is dat dit soort bak heel licht is en eenvoudig schoon te maken.

Omdat kleurmuizen vrijwel niet graven, is een lage onderbak niet zo bezwaarlijk als bij fanatieke gravers zoals bijvoorbeeldgerbils. Toch moet u er rekening mee houden dat bij een traliekooi met lage onderbak strootjes en keuteltjes naast de kooi op de grond zullen vallen.

Plastic of glazen bak

Knaagdieren worden vaak gehouden in oude aquaria of plastic bakken met een deksel van gaas. In een gesloten bak hebben de dieren weliswaar geen last van tocht, maar is de ventilatie ook niet optimaal. U moet de bodembedekking dus regelmatig verschonen, anders leven de dieren in de ammoniakdampen. Een glas- of plastic plaat als deksel is uit den boze, omdat er dan helemaal geen ventilatie is. Kunststofbakken hebben als nadeel dat ze nogal snel lelijk worden, omdat er veel krassen op komen. Bovendien kan de plashoek in dergelijke bakken uitbijten en ruw worden. Daardoor wordt die plek steeds moeilijker schoon te maken, wat de hygiėne niet ten goede komt.

Glazen bakken zijn er in verschillende soorten. Bakken die uit één geheel bestaan zijn goed schoon te maken, maar ook heel zwaar. Als er een barst in komt, kunt u ze weggooien.

Er zijn ook aquaria die bestaan uit een metalen frame waarin glasplaatjes zijn vastgezet. Vroeger deed men dat met stopverf, dat immers niet uitdroogde als de bak vol water stond. In een droog muizenverblijf gaat oude stopverf echter brokkelen. De dieren kunnen eraan gaan knagen en de ruitjes kunnen los gaan zitten. Stopverfbakken zijn dus niet geschikt. Tegenwoordig zet men de ruitjes vast met siliconenkit. Dit is een eenvoudige klus voor elke doe-het-zelver.

U kunt ook een glazen bak maken zonder frame. De glasplaatjes worden dan met siliconenkit aan elkaar gelijmd. Na een dag is de bak zó sterk dat er zelfs water in kan. Dit type bak is eenvoudig en goedkoop zelf te maken. De lijmrupsen mogen echter niet te dik zijn, omdat de dieren er anders aan gaan knagen. Ook moeten de hoeken grondig worden afgeslepen of beschermd met plastic hoekstrips, omdat ze anders lelijke verwondingen kunnen veroorzaken.

Knaagdierparadijs

In dierenspeciaalzaken zijn prachtige, overdadige ‘knaagdierparadijsjes’ te koop. Sommige met een aantal traliehuisjes op en aan elkaar, andere met een compleet gangenstelsel van plastic. Voor kinderen ziet zo’n spannend muizenverblijf er natuurlijk heel aantrekkelijk uit. Toch zijn ze niet ideaal. De gangen en holletjes zijn niet goed schoon te maken en de ventilatie is slecht. Zo’n paradijsje is leuk speelgoed en de muizen mogen er gerust een paar uur per dag in spelen, maar als permanent verblijf is het minder geschikt.

Laboratoriumbak

Sommige mensen houden hun muizen in een laboratoriumbak. Dit zijn vrij lage bakken van kunststof, waarop een metalen rooster ligt. Een laboratoriumbak is de ideale manier om met zo min mogelijk werk zoveel mogelijk dieren te houden. Dat is immers ook de bedoeling in laboratoria. U heeft zo echter maar weinig contact met de dieren. Ook is het maar helemaal de vraag of ze zich wel gelukkig voelen in een dergelijke saaie behuizing.

Bodembedekking

Van oudsher gebruikt men houtmot in dierenverblijven. Dit wordt vaak zaagsel genoemd, maar het is eigenlijk schaafsel. Zaagsel neemt uitstekend vocht op en stinkt nauwelijks. Een groot nadeel is echter dat het meestal veel stof bevat. Uit onderzoek van de laatste jaren is gebleken dat knaagdieren veel last kunnen hebben van dit stof. Daarom zijn er tal van andere soorten bodembedekking op de markt gekomen die ‘gezonder’ zijn voor dieren.

Zaagsel

Zoals gezegd is zaagsel niet bijzonder geschikt als bodembedekking. De meeste dieren (en dus ook muizen) krijgen het stof in hun longen. Dit veroorzaakt op den duur ontstekingen. Nu het stofprobleem algemeen is erkend, worden sommige soorten houtmot in de fabriek beter gezeefd. Toch verdient het de voorkeur voor muizen een ander type bodembedekking te kiezen.

Hooi

Knaagdieren gebruiken hooi graag als nestmateriaal en om aan te knabbelen. Het neemt echter te weinig vocht op om als bodembedekking te kunnen dienen.

Stro

Stro is veel te grof als bodembedekking of nestmateriaal voor knaagdieren. Er is echter een product op de markt dat wordt gemaakt van gehakseld stro. RussellRabbit is heerlijk zacht en ideaal als nestmateriaal. Als bodembedekking neemt het te weinig vocht op.

Kattenbakkorrels

Er zijn wel zo’n honderd soorten kattenbakkorrels te koop. Sommige daarvan zijn geschikt om knaagdieren op te houden. Vooral korrels gemaakt van maļskolven, bijvoorbeeld die van Witte Molen, nemen veel vocht op en kunnen dus goed dienst doen. Kattenbakkorrels van steen of klei zijn minder geschikt, vooral omdat ze stuiven.

Geperste korrels

De laatste jaren zijn er ook bodembedekkingen op de markt die bestaan uit geperste korrels. Sommige soorten hebben hele scherpe randjes en lijken niet erg comfortabel.

Zand

Sommige knaagdieren leven graag op zand. Als bodembedekking heeft het echter als nadeel dat het geen warmte vasthoudt. Daarom is uitsluitend zand een ongeschikte bodembedekking voor muizen.

Papierstrookjes

Er worden ook verschillende soorten papierstrookjes als bodembedekking aangeboden. Deze strookjes zijn heel geschikt om mee te spelen en kunnen ook als nestmateriaal worden gebruikt. Als bodembedekking nemen ze echter veel te weinig vocht op.

Samenvattend kunt u het best kiezen voor een bodembedekking die goed vocht opneemt, in combinatie met een zacht, warmte-isolerend nestmateriaal.

Interieur

U kunt een muizenverblijf verder inrichten met diverse artikelen uit de dierenspeciaalzaak. Er zijn letterlijk honderden verschillende muizenspeeltjes te koop. De voor- en nadelen van een aantal populaire knaagdierartikelen zetten we hier voor u op een rijtje:

Huisje

Er zijn heel veel verschillende soorten huisjes te koop, gemaakt van kunststof of hout. Omdat muizen wel knagen, maar niet zo hevig als gerbils of hamsters, zullen ook de kunststofhuisjes het wel een tijdje volhouden. Muizen vinden het prettig om meer dan een huisje te hebben. U kunt ook zelf een huisje maken van een bloempot die u op de kop zet. U hoeft alleen maar een half maantje uit de bovenrand te slaan om een deuropening te maken.

Looprad

Over het nut van een looprad lopen de meningen nogal uiteen. Sommige mensen beweren dat een muis hiermee veel lichaamsbeweging krijgt. Dat valt niet te ontkennen. Aan de andere kant biedt een looprad wel heel dwangmatige, eentonige beweging. Die eentonigheid kan mogelijkerwijs uitmonden in psychische stoornissen. Feit is dat muizen veelvuldig gebruik maken van het looprad, maar dat een ongeluk daarbij in een klein hoekje zit. Op het rad zit immers geen rem en de muis kan gemakkelijk beklemd raken tussen het rad en de staanders.

Stro-artikelen

Er zijn tegenwoordig huisjes, tunnels en bollen van stro op de markt. Deze artikelen zijn gemaakt van gevlochten stro en hooi dat bijeen gehouden wordt met ijzerdraad. Het zijn ideale speeltjes voor muizen! Ze kunnen er doorheen sluipen en kruipen en aan het stro en het hooi knabbelen. Na verloop van tijd is het strohuis of de strotunnel op en haalt u gewoon het ijzerdraadskelet uit het verblijf.

Klimmen en klauteren

Omdat muizen graag klimmen en klauteren, is het belangrijk om hun verblijf in te delen in verschillende etages. Hiermee wordt de leefruimte van de dieren veel groter. De ruimte boven een verdieping hoeft niet erg hoog te zijn. Kleurmuizen springen vrijwel nooit. U kunt de verdiepingen met elkaar verbinden door trapjes, laddertjes of klimtouwen. Eventueel kunnen de muizen langs de tralies van de kooi naar een hogere etage klauteren.

Bent u niet dol op kant-en-klare, plastic voorwerpen, dan kunt u het muizenverblijf ook heel goed aankleden met stenen en grillige takken. Dit geeft bovendien een mooie, natuurlijke aanblik.

De beste plaats

De plaats waar het muizenverblijf komt te staan, moet u zorgvuldig kiezen. Een plek waar de temperatuurverschillen erg groot zijn, zoals bij een kachel of de centrale verwarming, is niet geschikt. Een vensterbank die af en toe in de volle zon ligt, komt evenmin in aanmerking. Muizen houden best van wat leven in de brouwerij, maar een permanent verblijf op een luidsprekerbox is te veel van het goede. Ook de garage en de schuur zijn niet ideaal: u wilt uw huisdier toch ook vaak zien?! Bovendien zijn deze plekken te stil, te donker, en vaak te tochtig.

Meestal wordt het verblijf in de woonkamer of een kinderkamer gezet, niet in de zon, niet op de tocht en het liefst niet op de grond, maar op een (laag) kastje of tafeltje.

Zindelijkheid

In principe zijn de meeste knaagdieren van zichzelf zindelijk. Ze houden er niet van hun eigen nest te bevuilen. De dieren doen hun behoefte vrijwel altijd in dezelfde hoek van het verblijf. Dit kan praktisch zijn, omdat dan niet altijd de hele bak verschoond hoeft te worden: u kunt volstaan met het leegscheppen van de plashoek.

Geurvlaggen

Dat dieren vaak ruiken en soms ook (bijzonder) onprettig, is een vaststaand feit. De zogenaamde drogere (bijzondere) muizen zult u vrijwel niet ruiken. De geur van kleurmuismannetjes kan na verloop van tijd onaangenaam worden. Wanneer u het verblijf regelmatig schoonmaakt, valt dit goed binnen de perken te houden. De ervaring heeft geleerd dat muizen veel minder ruiken als uitsluitend het zaagsel wordt verschoond, en niet de bak zelf. Ze hoeven dan niet elke keer opnieuw hun geur af te zetten, omdat de bak immers al vertrouwd ruikt.

Dit stuk is ter beschikking gesteld door: Rob Dekker www.overdieren.nl

Meer muizeninformatie is te lezen in het boek  “ Dierenboek de muis”

Foto's van Martin Braak, gemaakt op Exoknaag 19 maart 2006