Muizen missen moeder

Door muizenjongen van hun moeder te scheiden, bootste promovendus Mathias Schmidt vroege traumatische ervaringen na. Zijn onderzoek helpt depressie en andere psychiatrische klachten te verklaren.

Ratten die het in de eerste twee weken van hun leven een heel etmaal zonder hun moeder moeten stellen, kunnen daar later last van krijgen. Ze onthouden dan minder goed en zijn angstiger, zo bleek de afgelopen jaren uit onderzoek. Een reden kan zijn dat hun stress-systeem zich verkeerd heeft ontwikkeld.

Mathias Schmidt promoveerde vorige week bij de afdeling Medische Farmacologie van het LACDR (Leiden/Amsterdam Center for Drug Research) op onderzoek naar het effect van deze ‘maternale deprivatie‘. Hij deed zijn experimenten echter met muizen, en onderzocht in meer detail hoe zo‘n vroege traumatische ervaring leidt tot veranderingen in de hersenen en in de hormoonhuishouding.

De studie naar stressvolle gebeurtenissen in de jeugd is belangrijk voor de psychiatrie. Wat voor knaagdieren geldt, zou namelijk ook het geval kunnen zijn bij mensen met een psychiatrische aandoening. ‘Bij depressie is ook sprake van een verhoogd basaal niveau van het stress-systeem‘, aldus Schmidt aan de telefoon vanaf zijn nieuwe werkplek, het MaxPlanck-instituut in München. Zelfs bij het posttraumatischstress-syndroom en schizofrenie zou zo‘n verstoring een oorzaak kunnen zijn, al is dat minder goed onderzocht. Schmidt onderzocht wat er met een muis van minder dan twee weken oud gebeurt als moeder plotseling uit het nest verdwijnt, om er de komende 24 uur niet in terug te keren. Bij ratten is daar meer over bekend, maar experimenten met muizen bereiden beter voor op nieuw onderzoek. ‘Het grootste voordeel is dat je muizen genetisch kan manipuleren. Dan kun je precies nagaan welke genen voor de effecten verantwoordelijk zijn.‘

Opvallend genoeg schiet het jong bij gebrek aan een moeder niet direct in de stress. Globaal gelden de eerste twee weken bij muis en rat namelijk als de ‘Stress HyporesponsivePeriod‘, de SHRP. In die periode kun je de dieren in een nieuwe omgeving zetten of ze een injectie geven zonder dat de concentratie van het stress-hormoon corticosteron (de knaagdierenversie van cortisol) in hun bloed meteen toeneemt.

De paradox: in die periode zijn de muizen en ratten juist extra gevoelig voor langdurige stress, want het stress-systeem en andere functies van de hersenen zijn dan nog in ontwikkeling. MathiasSchmidt: ‘De SHRP is er om het brein te beschermen tegen te hoge concentraties corticosteron‘. Mensen kennen misschien een soortgelijke periode, maar dan laat in de zwangerschap en minder scherp afgebakend.

Als de moedermuis vier uur weg is, slaat ondanks de Stress Hyporesponsive Period het stress-systeem toe. De concentratie van corticosteron en hormonen die de productie ervan aansturen, gaat omhoog. ‘Het nut daarvan is waarschijnlijk om het energieverbruik te beperken. Corticosteron stopt bijvoorbeeld de groei.‘ Komt de moeder twintig uur later terug, dan gaat ze haar jong likken en voeden zodat het stress-systeem weer herstelt.

Het muizenjong gedraagt zich dan weer normaal, maar in nieuw onderzoek moet blijken wat de gevolgen op lange termijn zijn. Ook is de vraag wat de invloed van de genen is. Bij ratten is namelijk al bekend dat ze na de maternale deprivatie lang niet allemaal last krijgen van angst en geheugenproblemen. En bij mensen is dat ook zo. Schmidt: ‘Niet iedereen met een moeilijke jeugd krijgt later een depressie.‘

Schmidts studie leverde wel al een nieuwe theorie voor het ontstaan van de SHRP. Voorheen werd vooral gedacht dat die diep in de hersenen wordt gereguleerd, maar Schmidt legt de nadruk op de periferie: de hypofyse en de bijnier. ‘En dat geeft nieuwe mogelijkheden om het systeem te manipuleren. Theoretisch zou je die ook kunnen toepassen op mensen met een depressie.‘

Mathias Schmidt: Stress system development - Molecular mechanisms of activation and inhibition. Promotie was 14 januari

Bron: http://www.leidenuniv.nl/mare/2004/17/0701.html

Mathias Schmidt

Geschreven door: Hester van Santen