Met de regelmaat van een klok worden prairiehonden afgeschilderd als agressief en onhandelbaar. Niets is minder waar, doch men heeft wel rekening te houden met hun hormonaal systeem.

Wintertijd is voor de prairiehonden paartijd. De echte paartijd valt rond februari aangezien na een zwangerschap van een dertigtal dagen de jongen geboren worden vanaf maart. Maar deze periode is wel voorafgegaan door een lange periode van hormonale instabiliteit welke agressiviteit met zich meebrengt, bij prairiehondenhouders staat deze periode beter bekend als rut en komt voor vanaf oktober-november tot maart, afhankelijk van de klimatologische omstandigheden en van het dier zelf kunnen zelfs in september reeds de eerste rut symptomen optreden. De agressie uit zich in het aanvallen van soortgenootjes en/of eigenaar.

In het wild zullen de prairiehonden tijdens deze periode hun nesten verdedigen en dit gedrag is uiteraard weer te vinden in gevangenschap. Zowel mannetjes als vrouwtjes zullen hun kooi of verblijf verdedigen op de enige manier die ze kennen, dus door bijten en aan te vallen.

Uiterlijk kenmerkt deze periode zich bij de mannetjes door het opzetten van de testikels.

Bij de vrouwtjes vertonen zich dikwijls witte cirkels rond de tepels die soms opzetten, evenals de vulva. Deze symptomen doen zich ook voor tijdens de zwangerschap en het verschil tussen beide is dus moeilijk te zien. De bijgaande foto toont een vrouwtje vlak na de bevalling maar geeft ongeveer aan hoe de witte verkleuring op de buik zich manifesteert.

Beide geslachten vertonen dus agressief gedrag naar soortgenootjes toe en bloederige gevechten kunnen hier het gevolg van zijn. Als de agressie zodanig ernstig is, is het aan te raden de agressieveling te scheiden van de rest van de groep om verder bloedvergieten te voorkomen. Licht en warmte hebben hier ook een invloed en het is dan ook raadzaam de kooi op een lichte plaats, bijvoorbeeld voor een raam te plaatsen en de omgeving warmer te maken. In Amerika zijn er prairiehonden eigenaars die om deze reden een warmtelamp boven de kooi hebben geplaatst.


Een rut slachtoffer bij de dierenarts, Paco had een aanvaring met een mannelijke soortgenoot


Paco is gehecht en is goed hersteld

Het agressieve gedrag wordt ook voor een deel bepaald door de groepssamenstelling. Observatie heeft al uitgewezen dat hoe meer mannetjes bij elkaar hoe gewelddadiger de rut verloopt, een logisch gevolg van de concurrentiestrijd voor de vrouwtjes.

De agressie richt zich ook dikwijls tegen de eigenaar die op dat moment als indringer aanzien wordt, dus opletten tijdens de winter, een agressief dier
laat je best zoveel mogelijk met rust, het dier zal zelf wel aangeven wanneer hij/zij terug aangehaald wil worden. Eerdere stellingen dat zulks zou voortkomen uit een slechte of minder goede band met de eigenaar zijn door Amerikaanse specialisten reeds tegengesproken, het betreft hier een zuiver hormonaal gedrag dat als sneeuw voor de zon verdwijnt als de lente aanbreekt en de dagen lengen en lichter worden.

Castratie heeft reeds zijn nut bewezen en dient uitgevoerd te worden door een ervaren dierenarts. Bij voorkeur wordt deze ingreep gedaan in de zomer of vroege herfst, tijdens de rut is het risico op bloedingen te groot en zal de ingreep slechts bij uitzondering plaatsvinden. Een ervaren dierenarts zal echter deze ingreep mits de nodige voorzichtigheid ook tijdens de rut kunnen uitvoeren. Gecastreerde mannetjes zullen de volgende winter opmerkelijk rustiger zijn dan hun niet geholpen soortgenootjes.

Sterilisatie bij de vrouwtjes wordt niet frequent gedaan, de ingreep is vrij complex en zwaar voor een klein knaagdier dat niet zonder risico onder narcose gaat. De meest vrouwtjes zullen wel wat kribbig zijn tijdens de rut maar niet echt agressief, doch uitzonderingen bevestigen de regel.

Dit brengt ons dus bij de uitzonderingen, rut valt tijdens de winter toch zijn er gevallen gekend van mannelijke prairiehonden die deze symptomen vertoonden tijdens de zomer, verklaring daarvoor kan zijn dat ze pas een nieuwe vrouwelijke metgezel hebben gekregen maar zekerheid hieromtrent is er niet. Het doet zich ook meestal voor bij volwassen dieren en prairiehonden zijn seksueel volwassen op twee jaar, doch ook hierop zijn uitzonderingen en zelfs in het wild zijn juveniele paringen en zwangerschappen waargenomen.

Ook agressie na castratie kan zich blijven voordoen en mogelijks is de oorzaak hiervan te zoeken in het feit dat testosteronen of mannelijk hormoon ook geproduceerd wordt in de bijnieren, maar ook hier zijn geen wetenschappelijke bewijzen voor.

Ondanks het feit dat vele gedragingen voorkomen bij prairiehonden in het wild zullen dieren in gevangenschap zich dikwijls anders gaan gedragen. Gedegen onderzoek is hier nog steeds niet voorhanden en daarom baseren we ons op eigen ervaringen en observaties van andere prairiehondenhouders, gerelateerd aan het gedrag in het wild.

Tekst en foto's:

Carine Cattellion
Vlaamse Prairiehonden Vereniging