Genetica van de kleurmuis

Alle kleuren die bij muizen voorkomen zijn opgebouwd uit de basiskleur (rood, wildkleur of zwart) al dan niet in combinatie met één of meerdere verdunningsfactoren. Deze verdunningsfactoren, ook wel officieel "dilutions" genoemd zorgen er voor dat de vacht op een bepaalde manier lichter wordt. Afhankelijk van de basiskleur heeft dit verschillende effecten.  Er zijn 5 belangrijke factoren die invloed hebben op de kleur. Dit zijn de A, B, C, D en P genen Deze liggen op de bijbehorende 'locus' of plaats in het DNA.

De muis krijgt van zn vader en moeder één kopie van een bepaald gen mee en deze set van 2 dezelfde genen bepaald de uiteindelijke kleur.

De basiskleuren: A-locus

Deze kleuren zijn genetisch vastgelegd op de A-locus en bepalen de basiskleur.

Het Ay- gen is het meest dominant. Dat wil zeggen dat als de muis ook maar 1 kopie van dat gen heeft dan is dat de kleur die hij heeft. Het onderdrukt al de andere basiskleuren die op de tweede kopie staan. 

Ay staat voor "Dominant Yellow" Alle op rood gebaseerde kleuren komen hier uit.

Muizen die twee kopieën hebben van dit gen worden niet geboren. Het embryo stopt na een paar celdelingen met ontwikkelen en lost weer op zodat de moeder de voedingsstoffen kan hergebruiken. Als je dus een rode met een andere rode muis kruist krijg je in theorie een nestje wat 25% minder jongen bevat dan nomaal. 

Het A-gen is het agouti gen en zorgt voor een wildkleur vacht. Er is ook nog een Aw-gen dit zorgt voor agouti met witte buik.

Het a- gen (met kleine 'a') staat voor zwart. De kleine letter a wil zeggen dat het gen recessief is. Er zijn dan twee kopieën voor nodig om de kleur te uitten. 1 van de vader en 1 van de moeder. Als de muis wel het recessieve gen heeft maar niet de kleur uit dan noem je het een 'drager'. Een agouti muis met een kleine a gen is dus drager van zwart. Als die gekruist wordt met een andere drager dan is er een 25% kans op zwarte jonkies, 50% op agouti jongen die zwart dragen en 25% puur agouti jongen. In een nest van 8 betekent dit 2 zuivere agouti's, 2 zuivere zwart en 4 agouti's die zwart dragen.  Dit werkt hetzelfde voor de dilutions. (verdunningen) want die zijn ook recessief.

Ook bestaat er nog het ae gen voor extreem zwart en het at gen dat zorgt voor een tan buik.

De dilutions: B, C, D en P locus 

De B locus bepaald de Bruin verdunning. Heeft de muis een grote B dan is de basiskleur niet veranderd want om er iets van te zien moet je twee kleine 'b's' of 'bc' hebben. Dit veranderd de rode basiskleur (Ay) niet, maar maakt van een agouti een cinnamon (chocolade agouti) en het verkleurd een zwarte muis tot een chocolade. Het haalt het zwarte pigment uit de vacht.

De D locus is de blauw verdunning. Als de muis twee kleine d's heeft dan is het zwart minder sterk omdat het rode pigment minder wordt. Een rode muis krijgt een heel rare geelgrijze kleur. Een agouti muis wordt een blauwagouti en een zwarte muis wordt een blauwe muis. Een chocolade muis wordt een lilac muis. Er is ook een gen dat lijkt op de blauwverdunning. Deze heet "Leaden" en wordt weergegeven als ln/ln

De C locus is de alleringewikkeldste kleurfactor omdat er heel veel mogenlijkheden zijn.

Alle kleine c genen kunnen samen worden gecombineerd met heel veel verschillende effecten. Rood pigment verdwijnt met een c verdunning helemaal

-c is het albino-gen. c/c is een witte muis met rode ogen. En een albino muis kan in principe genetisch gezien vanalles zijn qua kleur maar omdat de c/c alle kleur  uitschakelt zie je er niks van.

-ce is extreme verdunning en maakt de vachtkleur heel erg licht,

-ch is de 'himalayan' verdunning deze zorgt voor rode ogen en siamees points.

-cch is 'chinchilla' en deze verwijderd rood.  Een rode muis wordt dus wit, een agouti  wordt een zilveragouti en bij zwart zie je het haast niet, alleen als hij een tanbuik heeft  want die wordt dan wit. Dit heet zilvervos. 

Een combinatie met twee verschillende kleine c genen geeft een resultaat dat tussen de verschillende effecten in ligt. Half himalayan zorgt voor points en half albino maakt de kleur wit, dus het resultaat is een witte siamees of Rus.

Het himalayan gen en het chinchilla gen zijn hier een uitzondering een combi van ch/cch geeft als resultaat Burmees. Dit is een bruine muis met points

B en D genen zorgen voor choco en blauwe versies van bovenstaande. 

De P locus is de Pink-Eye of 'rode ogen' verdunning. Deze heeft invloed op alle pigmenten in de vacht en maakt ze een stuk lichter. Met twee kleine p's wordt een rode muis een fawn/oranje, een agouti wordt een mooie argente kleur en een zwarte wordt duifgrijs. Bij meerdere verdunningen wordt de verdunde kleur nog lichter, chocolade muizen worden champagne en een blauwe muis wordt zilver.

De basiskleur en combinaties van verdunningen bepalen de vachtkleur.

Er zijn daarnaast nog genen die voor witte vlekken zorgen, zoals Bont, Rumpwhite, Lakenvelder. Schildpad en Splash genen. En niet te vergeten de verschillende haarstructuren.

De combinaties zijn eindeloos en elke kleur is te fokken als je de juiste genen bij elkaar zoekt.

Iedere kleur heeft een eigen combinatie van basiskleur met bepaalde verdunningen.

Deze worden weergegeven op alfabetische volgorde van genen.

a/a B/* D/* C/* P/ bijvoorbeeld betekent dat het een zwarte muis is want hij heeft 2 kleine a's. Er zijn geen verdunningen zichtbaar want de B,D C en P zijn met grote letters weergegeven. Het * geeft aan dat het niet uitmaakt wat de tweede kopie van het gen is voor de kleur. Het kan dus een andere grote letter zijn voor een fokzuivere muis of een kleine, dat wil zeggen dat de muis een drager is voor een recessief gen dat niet tot uiting komt.

Een a/a b/b C/* D/* p/p is dus: zwart (a/a) als basiskleur, b/b maakt hem chocoladebruin, C en D zijn grote letters dus geen verdunning voor die twee en p/p verdund de chocolade kleur naar champagne.

Nu een moeilijk voorbeeld:

Een Ay/at B/* cch/cch D/* P/* U/*, is een rode muis (Ay) met een tanbuik (at) zonder B verdunning. De chinchilla genen (cch/cch) verwijderen de rode kleur. D en P verdunnen niets. Deze muis zou helemaal wit moeten zijn met donkere ogen maar, er staat nog een grote letter 'U' achter. Het U gen heet Umbrous en betekend 'schaduw'. Dit is een dominant gen en zorgt ervoor dat de muis een donkere rug krijgt zoals je ook bij bijvoorbeeld Duitse herders honden ziet. Een muis met deze tekening heet Sable.

Deze Ay/at B/* cch/cch D/* P/* U/* muis is een sable zonder rood of Marten Sable.

Kleurcodes

Eenkleur  
   
Beige (be) a/a B/* ce/ce D/* P/*
   
Zwart  (ba) a/a B/* C/* D/* P/* or ae/ae B/*C/* D/*  P/*
   
Blauw (bl) a/a B/* C/* d/d  P/* or
   
  a/a B/* C/* D/* P/* ln/ln, leaden of "mock blue")
   
(beb), (peb) a/a B/* ce/c D/* P/* (beb)
   
Champagne (cha) a/a bc/* C/* d/d p/p (Show Champagne)
   
  a/a bc/* C/* D/* p/p (Champagne donker)
   
  a/a b/b C/* D/* p/p
   
Chocolade (cc) a/a bc/bc D/* C/* P/* or a/a bc/b D/* C/* P/*
   
Duifgrijs (d)                     a/a B/* C/* D/* p/p
   
Fawn (fa)                    Ay/* B/* C/* D/* p/p u/u, or Ay/* bc/* C/* D/* p/p u/u
   
Lilac (l)                       a/a bc/* d/d C/* P/* or a/a b/b d/d C/* P/*
   
Rood (r)                       Ay/* B/* C/* D/* P/*, or Ay/* bc/* C/* D/* P/*
   
zilver (si)                   a/a B/* C/* d/d p/p (pink eyed) a/a B/* cch/c d/d P/*
   
Albino PEW               */* */* c/c */* */*
   
   
Ticked  
   
Agouti (ag): A/A B/* C/* D/* P/*, or A/a B/* C/* D/* P/*
   
Argente (ar):                A/A B/* C/* D/* p/p, or A/a B/* C/* D/* p/p
   
Argente Creme (arc):     A/at B/* cch/cch D/* p/p, or Aw/* B/* cch/cch D/* p/p
   
Blauw Agouti (bl-ag)        A/A B/* C/* d/d P/*, or A/a B/* C/* d/d P/*, or
   
  A/A B/* C/* D/* ln/ln P/*, or  A/a B/* C/* D/* ln/ln P/*
   
Chinchilla (chi):            A/at B/* cch/cch D/* P/*, or Aw/* B/* cch/cch D/* P/*
   
Cinnamon (ci)                  A/A bc/* C/* D/* P/*, or A/a bc/* C/* D/* P/*
   
Zilver Agouti (si-ag)         A/A B/* cch/cch D/* P/*, or A/a B/* cch/cch D/* P/*
   
   
Gezilverd  
   
Gezilverd Brown (s-b)      A/A B/* C/* D/* P/* si/si, or A/a B/* C/* D/* P/* si/si
   
Gezilverd Fawn (s-f)        Ay/* B/* C/* D/* P/* si/si (black eyed)
   
  Ay/* B/* C/* D/* p/p si/si (PE)
   
Gezilverd Grijs (s-g)        a/a B/* C/* D/* P/* si/si
   
Pearl (pe)                   a/a B/b C/* D/* P/* si/si
   
   
Shaded & Pointed  
   
Blauw Burmees (bl-bur) a/a B/* cch/ch d/d P/*
   
Burmees (bur)                       a/a B/* cch/ch D/* P/*
   
Colorpoint Beige (cpb)         a/a B/* ce/ch D/* P/*
   
Himalayan (hi)                       a/a B/*ch/c D/* P/*
   
Siamees Blue Point (sbp)    a/a B/* ch/ch d/d P/* or a/a B/* ch/ch D/* ln/ln P/*
   
Siamees Seal Point (ssp)    a/a B/*ch/ch D/* P/*
   
Blauw Sable (bl-s)    Ay/at B/* C/* d/d P/* U/*, Ay/at B/* C/* D/* ln/ln P/* U/*,
   
  Ay/at B/* C/* d/d ln/ln P/* U/*
   
Lilac Sable (l-s)                    Ay/at bc/* C/* d/d P/* U/*
   
Marten Sable (ms)                Ay/at B/* cch/cch D/* P/* U
   
Sable (s)                                Ay/at B/* C/* D/* P/* U/*
   
   
Tan & Zilvervos  
   
Agouti Tan (ag/t)  A/at B/* C/* D/* P/*
   
Zwart Tan (ba/t)                     at/* B/* C/* D/* P/*
   
Bla Tan (bl/t)                         at/* B/* C/* d/d P/*, of  at/* B/* C/* D/* ln/ln P/*
   
Champagne Tan (cha/t)           at/* bc/* C/* D/* p/p
   
Chocolade Tan (cc/t)  at/* bc/* C/* D/* P/*
   
Cinnamon Tan (ci/t)              A/at bc/* C/* D/* P/*
   
Duifgrijs Tan (d/t)             at/* B/* C/* D/* p/p
   
Lilac Tan (l/t)                          at/* bc/* C/* d/d P/*
   
Zilver Tan (si/t)                       at* B/* C/* d/d p/p, or at/* B/* C/* D/* ln/ln p/p
   
Gezilverd grijs Tan (s-g/t)   at/* B/* C/* D/* P/* si/si
   
Pearl Tan (pe/t)                      at/* B/b C/* D/* P/* si/si of at/* B/* C/* D/* P/* Si/* pe/pe
   
Beige Z-Vos (be/f)                    at/* B/* ce/ce D/* P/*
   
Bone Z-Vos (beb/f)                   at/* B/* ce /c D/* P/*
   
Zwart Z-Vos (ba/f)                     at/* B/* cch /cch D/* P/*
   
Blauw Z-Vos (bl/f)                         at/* B/* cch /cch  d/d P/*
   
Lilac Z-Vos (l/f)                          at/* bc/* cch /cch  d/d P/*
   
Gezilverd bruin Z-Vos (s-b/f)          Aw/* B/* C/* D/* P/* si/si
   
   
Getekend  
   
Lakenvelder (*/b) Wsh/+
   
Brindle / Schildpad (*/bri)        Mobr/- (Geslachtsgebonden), of Avy/* (Strepen op rode achtergrond) am/am (strepen op zwarte achtergrond)
   
Ongelijkmatig bont (*/br)     s/s
   
Capped (*/ca)            Wbd/Wsh
   
Gelijkmatig bont (*/e) s/s
   
Rumpwhite (*/rw)       Rw/Rw+
   
Tricolor (*/tri)              Spl/* s/s (Splashed met bont)
   
  Ay/at U/* s/s (Sable met bont), 
   
  pun s/s (pink-eye unstable),
   
  cm/cm s/s or cm/cch  s/s (chinchilla mottled),
   
  pm1/2/p s/s (pink-eye mottled)
   
Schimmel (*/var)      W/+
   
   
Vachttypen  
   
Korthaar (SH) Go/* re/re Sa/* (Fr/* Fz/* ca/ca)
   
Korthaar Satjin (SHS)                     Go/* re/re sa/sa (Fr/* Fz/* ca/ca)
   
Korthaar Astrex (SHA) Go/* Re/* Sa/*
   
Korthaar Satijn Astrex (SHSA) Go/* Re/* sa/sa
   
Lang Haar (LH) go/go re/re Sa/*
   
Lang Haar Satijn (LHS) go/go re/re sa/sa 
   
Lang Haar Astrex (LHA) go/go re/re Sa/* 
   
Lang Haar Satijn Astrex (LHSA) go/go Re/* sa/sa


Geschreven door Roxanne Baas d.d. september 2015